Śląska wigilia i Mikołaj kontra Dzieciątko

0
262
wigilijny stół

Śląska wigilia wydaje się być taka sama jak w całej Polsce, ale jednak ma swoje tradycje i zwyczaje. Właściwiej byłoby powiedzieć “Wilijo” – bo tak kiedyś nazywało się ten szczególny dzień.

choinka
Magia na Święta

Świętować po Śląsku

A wyjątkowy był “od zawsze” nie tylko za sprawą nazwy, ale szczególnego znaczenia, bowiem od dzieciństwa w każdym śląskim domu wpajano dzieciom, że: “Jako Wilijo, taki cołki rok”.Mało kto obecnie używa już starej nazwy, ale wszyscy starają się postępować tak, jak chcieliby spędzić nadchodzący rok.

W zasadzie przygotowanie do Świąt rozpoczyna się 4 tygodnie wcześniej, wraz z nadejściem Adwentu. Wtedy to w wielu domach i w centralnych punktach miejscowości pojawia sie upleciony ze świeżych gałązek wieniec adwentowy Adwyntkranc, z czterema świecami, symbolizującymi kolejne tygodnie adwentu. I tak oczekując na narodzenie Jezusa, w  każdą kolejną niedzielę adwentową zapala się jedną świecę.

Zwyczaj ten – wywodzący się z Niemiec – szczególnie mocno przetrwał na Opolszczyźnie, gdzie do dzisiaj w niektórych domach winiec jest obowiązkowym wystrojem, a przejeżdżając przez wioski i miasteczka co rusz spotyka się wieńce z zapaloną odpowiednią ilością świec.

Post i śledź

Dzień Wigilii od rana jest dniem postu. W zasadzie powinno się zjeść tylko jeden postny posiłek. Często tym daniem są śledzie postne w śmietanie z ziemniakami, koniecznie z rozgniecionym mleczem, który dodaje się do śmietany.

Najeść można się do syta dopiero na wieczerzy wigilijnej.

Przy stole zasiada najbliższa rodzina, najczęściej wielopokoleniowa. Stół, obowiązkowo nakryty jest białym obrusem, pod nim sianko. Każdy wkłada pod obrus obok swojego nakrycia pieniążek. Siano i pieniążek są “ku bogactwu” w nadchodzącym roku.

Pamięta się o tych, którzy odeszli, a jednocześnie o tych, który mogliby niespodziewanie zawitać do domu i zostawia się nakrycie dla “wędrowca”.

siano na białym obrusie
Sianko pod lub na obrusie

Wieczerza Wigilijna

Najbardziej tradycyjna śląska zupa Siemieniota (znana również jako Siemionka lub Konopiotka), ugotowana z nasion konopi, zwykle rozpoczynała wigilię.

Obecnie jednak jest zastępowana przez inne, również postne zupy, jak grochowa na maśle, barszcz z uszkami czy grzybowa. W niektórych rodzinach siemieniotka nadal rozpoczyna wieczerzę, do której zasiada się po modlitwie i /lub czytaniu z Biblii fragmentu o narodzeniu Jezusa, “przełamaniu się” opłatkiem i złożeniu życzeń.

Choinka w wielu domach koniecznie żywa

Po karpiu czas na desery

Podobnie jak w całej Polsce, karp wjeżdża na śląski stół jako danie główne. W różnej jednakże formie: panierowany,  z warzywami, na słodko. I do tego kapusta kiszona w różnorakiej wariacji. W moim rodzinnym domu zawsze był – obok smażonego – karp w śmietanie, bez  żadnych dodatków. Babcia mawiała, że w Wigilię je sie potrawy, których nie jada się w ciągu roku. Dlatego nie warzyła* kapusty ani kartofli.

Makówki  – bez nich nie ma prawdziwej wigilii – wjeżdżają na stół w chwale najważniejszego wigilijnego dania. Chociaż właściwiej byłoby powiedzieć “deseru”. Nieodłącznie w towarzystwie kompotu z suszonych śliwek, czasem z suszu owocowego.

Po deserze, następuje pora na … następny deser. Tym razem królowała będzie moczka: połączenie wywaru z suszonych śliwek, z bakaliami, piernikiem, ciemnym piwem, które stworzy niezapomniany smak. Przez jednych – jak ja – uwielbianych, przez innych – jak mój syn – zniechęcające samym zapachem:).
Kiedy wszystkie dania, zarówno tradycyjne śląskie, jak z innych regionów Polski – a powinno ich być jak w całym kraju 12 – zostaną spróbowane i popite kompotem – koniecznie z dyni – to nadejdzie czas na … niespodzianki, które zalegają od pory przed wigilijnej pod choinką, i o których pochodzeniu nikt z obecnych nic nie wie.
patera ze świątecznymi ciasteczkami
Patera z ciasteczkami też przycupnie na brzegu stołu

Mikołaj kontra Dzieciątko

W Małopolsce prezenty w Wigilię przynosi Aniołek lub Gwiazdka, na Kaszubach Gwiazdor, Na Mazowszu Mikołaj.

Dzieci na Śląsku stają “oko w oko” z Mikołajem, a ostatnio także “oko w telewizor”, w dniu 6 grudnia. Mikołaj nie zostawia prezentów pod osłoną nocy w butach czy skarpetach, tylko odwiedza dzieci osobiście, sprawdza czy były grzeczne. Często ma ze sobą rózgę – tak na wszelki wypadek dla niegrzecznych dzieci – i zawsze wór z prezentami – najczęściej słodyczami. Dzieci i obecni rodzice zostają przez Mikołaja odpytani w temacie grzeczności przez cały rok – czasem Mikołaj chętnie wysłuchuje opinii dzieci na temat zachowania rodziców – a starsze dzieci muszą “porzykać”*.

Natomiast w Wigilię prezenty wręcza samo Dzieciątko. Ta najważniejsza postać Świąt przychodzi do każdego spożywającego wieczerzę, bez względu na wiek. Tylko na Śląsku każdy dom odwiedza nowo narodzony Jezus.

Dzieciątko z rodzicami
Dzieciątko z rodzicami

Kolędowanie

Na Śląsku nie było kolędników nawiedzających domy niemal po Wigilii. Dzieci poprzebierane za Bożą Rodzinę, pastuszków, zwierzęta, aniołki, rozpoczynały chodzenie po Świętach. Wtedy najmłodsi chodzili od domu do domu i w zamian za śpiewanie kolęd otrzymywali słodycze. Ten zwyczaj jednak stopniowo zanika.

Przepisy na potrawy

Może chcesz spróbować smaku śląskiej wigilii, albo nie wiesz – lub nie pamiętasz – jak przyrządzało się te potrawy, kliknij na linki z przepisami. Przygotowanymi krok po kroku, żeby ułatwić gotowanie i nie powodować niepotrzebnych stresów, w myśl zasady” Jak Wigilia, taki cały rok”.

Śledź w śmietanie z ziemniakami

Siemieniotka

Barszcz na zakwasie

Uszka z grzybami

Makówki

Moczka

Kompot z dyni

Strucla z makiem

Legenda
  • Jaka Wigilia, tak cały rok
  • porzykać – pomodlić się
  • warzyć – gotować
zima, śnieg, choinka i bałwan
Takiego klimaciku sobie życzmy

Tekst powstał w konsultacji z moją mamusią, która służyła mi radą w przypadku wątpliwości. Jako, że mieszkamy w sporej odległości od siebie, jedyną drogą komunikacji był zatem internet. Wysyłałam e-mailem, mamusia czytała i korygowała. Dzięki za konsultację! 🙂

A u Was jakie są zwyczaje i potrawy wigilijne? Może podzielicie się w komentarzu?

 

Podobał Ci się ten artykuł?

Zapisz się na listę i nie przegap nowych ciekawostek, porad i konkursów!