Dolina Vratna w Małej Fatrze

0
1474

Dolina Vratna  – piękna dolina w Małej Fatrze na Słowacji. Z wijąca się rzeką pośród skał, u stóp poszarpanych wapiennych gór.

Z  trasami do wędrówki oraz wspinaczki przy pomocy łańcuchów, pomostów i drabinek zawieszonych nad rozpadlinami.

Janosik ze stali

Powitanie wiosny w okresie Świąt Wielkanocnych  nie udało się z powodu psikusa ze strony pogody –  w połowie kwietnia zawitał prawdziwy listopad.  Na szczęście „wstrzeliłam” się z wędrówkami pomiędzy  opady deszczu i śnieżne mini – zawieruchy i pomimo zimna i śliskich tras, spędziłam trzy cudowne dni na odkrywaniu ( a w niektórych miejscach przypomnieniu) Doliny Vratnej i jej okolic.

dom przyozdobiony zielonymi gałęziami i kolorowymi jajkami
Dolina Vratna – przyozdobiony dom na Święta Wielkanocne
widok zgóry na miasteczko w górach
Dolina Vratna – Terchova z poziomu wzroku Janosika

Wjazdu do Doliny nie można przeoczyć za sprawą górującego nad Terchovą Janosika.Tak, tak tego samego – niby polskiego. Niby, ponieważ Janosik urodził się właśnie tutaj, a jego sława i „zbójnikowanie” sięgały hen, aż na polskie tereny. Niezapomniana rola Marka Perepeczki jako bohatera w nakręconym w 1973 roku serialu „Janosik” pamięta całe moje – i starsze – pokolenie.

pomnik na wzgórzu
Dolina Vratna – Janosik nad Terchovą

Ale przecież rodacy Harnasia nie mogli być gorsi i musieli upamiętnienia jego istnienie. Tak się stało w 1988 roku i od tej pory patrzy w dal na swoje góry i doliny. Ogromny, górujący nad Terchovą … twór ze stali. Lśniący srebrnymi blachami, gdy zaświeci słońce! Czy to jest ładne? Kwestia gustu, ale na pierwszy rzut oka skojarzył mi się raczej z.. rakietą!

Janosik urodził się w małym siodle, (oddalonym ponad jedną godzinę pieszo z Terchowej zielonym szlakiem) należącym administracyjnie do Terchovej. I „Janosikowa sława” idzie właśnie stąd – powstał hotel Janosik, Janosikowa Koleba, Janosikowe potrawy najprzeróżniejsze, a nawet szlaki turystyczne Janosikowe Diery i Zbójnicka Ścieżka!

pomnik Janosika wykonany ze stali
Dolina Vratna – pomnik Janosika

Janosik urodził się  w Terchovej w 1688 roku. Kiedy został hersztem zbójników, wraz ze swoją bandą napadał na kupców, zamożnych podróżnych, wozy pocztowe, plebanów i grabił przewożone przez nich dobra. Banda ograbiała podróżnych na swój własny użytek, czasem tylko dzieliła się łupami z innymi. W wieku 25 lat został złapany, osądzony i powieszony w średniowiecznym zamku w Liptowskim Mikulaszu. Po latach dopiero zaczęły powstawać legendy o dobrym Janosiku, który okradał bogatych, aby obdarować biednych.

Ciekawe w Terchovej
  • W kościele pod wezwaniem  św. Cyryla i Metodego,  ruchoma, drewniana Betlejemska szopka, będąca dziełem miejscowych projektantów i  rzeźbiarzy.  Z biblijnych scen jest  stajenka z Dzieciątkiem, przy którym czuwają Maryja i Józef. Reszta to Słowacja i jej tradycje w miniaturze, czyli zamki, kościoły, górskie szczyty, lasy, chatki, pracujący ludzie – kopiący ziemniaki, ścinający drzewa, bawiące się dzieci – ot, normalnie toczące się życie. Czynne cały rok – uruchamia się po wrzuceniu monety.
drewniana ruchoma stajenka
Dolina Vratna – ruchoma stajenka w Kościele w Terchovej
  • Pizza w knajpce Italy ulica Jánošíková 312 ( nad potokiem na drodze do Kościoła) – dobra z oryginalnego, opalanego węglem pieca, w ciekawym wnętrzu.
piec do pieczenia pizzy
Dolina Vratna – z takiego pieca pizza smakuje wybornie

Zbójnicki szlak w Małej Fatrze

„Zbójnicki szlak” rozpoczyna się przy parkingu Tiesňavy – dwa kilometry w głąb Doliny Vratna jadąc od Terchovej.
droga przez dolinę wokół skały
Dolina Vratna – droga przez dolinę
 Trasa odbija w prawo, a schodząc nieco niżej Doliną ( a warto dla widoków na niezwykłe formy skalne i kaskady potoku Vrátnianka), dostrzeżemy na skale nad potokiem małą kapliczkę z Matką Boską upamiętniającą straszną tragedię, która wydarzyła się tutaj w 1848 roku.
kapliczka Matki Boskiej na skale nad potokiem
Dolina Vratna – kapliczka Matki Boskiej

Jedenastego czerwca, po kilku dniach obficie padającego deszczu, nurt rzeki tak wezbrał, że woda sięgnęła do miejsca zaznaczonego czarną kreską. Mieszkająca w dolinie rodzina Murań nie zdążyła umknąć ze swoich domów przed błotną lawiną i stała się jej ofiarą. W sumie w powodzi zginęło 14 osób.

kapliczka matki Boskiej na skale
Dolina Vratna – kapliczka „ku pamięci

Wracając do „zbójnikowania”. Zbójnicka ścieżka, którą przed laty  pomykali przez góry rozbójnicy, dzisiaj  została pokonana przeze mnie. Może nie przebiegłam jej „niczym sarna”, ale przejście dostarczyło mi wiele emocji.

Początek trasy wiedzie Zbójnickim Chodnikiem, czyli wąską ścieżką wijącą się wśród wysokich, spiczastych form skalnych, momentami tuż nad stromą przepaścią.

metalowe poręcze na trasie w górach
Dolina Vratna – niezbędne pomoce na trasie, bo z boku przepaść

Nie jest to najłatwiejsza trasa: pokonać trzeba kilka mocno eksponowanych odcinków, niejednokrotnie wspomagając się łańcuchami i metalowymi poręczami. Ale za to jest niesamowicie malownicza!

żółty wspornik wbity w skałę jako zabezpieczenie szlaku
Dolina Vratna – zabezpieczenia na szlaku
 Co chwilę pojawia się nowy widok na Dolinę Vratna, ponad którą wędruję. A patrząc w boki wzrok natrafia na skałki o różnorodnych formach przypominających postacie ludzkie lub zwierzęce – wyobraźnia pracuje!
widok ze skał na wijącą się w dole rzekę
Dolina Vratna – widok ze Zbójnickego Chodnika na punkt startowy
Na szlaku warto „odbić”  nieco od szlaku i wspomagając się łańcuchem wspiąć się na punkt widokowy. Przepięknie tutaj!
Rozległa panorama na majestatyczne szczyty Małej Fatry i ” sznurek” drogi pode mną zapada w pamięć!
widok na małą osadę w dole i góry
Dolina Vratna – widok na Starý Dvor w dole i Gruń – narciarski stok

Trasa – nie powiem, że nie męcząca –  ale widoki...  Poniżej zapraszam do zerknięciu do galerii – świetnie zastąpi wszystkie opisy.

 Ze szczytów schodzę na drugą stronę góry – do Doliny Vratnej – grzbietem w lesie bukowym. Trasa byłaby całkiem niezła, gdyby nie opady deszczu. Mokre podłoże – trzy w jednym: gliniaste, kamienne i liściaste – skutkuje ….nieustannym hamowaniem palcami w butach.
Nie pomaga czepianie się gałęzi czy wspierania na kiju – po prostu jedzie się dół! Po przejściu kilometrów trasy, w butach oklejonych błotem i spodniach ubłoconych aż po kolana   docieram do knajpy Koliba. Zmęczona, ale zadowolona czekam na Janosikowe „co nieco”! A potem powrót do Štefanová już po płaskim terenie.
drewniana rzeźba mężczyzny i gałązki przyozdobione pisankami wielkanocnymi
Dolina Vratna – zbójnik przed Kolibą
Trasa przejścia
Štefanová – parking Tiesňavy: szlakiem niebieskim do  Malé nocľahy –   żółtym w kierunku  Sokolie, hrebeň – zielonym do Starý Dvor – zejście do knajpy Koliba – Štefanová. Szlak znajdziesz na mapie, gdy klikniesz: Zbójnicki szlak

Potęga przyrody Kalamita ( Nieszczęście)

Dwudziestego pierwszego lipca 2014 roku nic nie zapowiadało katastrofy. Turyści licznie przebywali w Dolinie Vrátnej w słowackiej Małej Fatrze, ciesząc się wolnym, wakacyjnym dniem.
Niektórzy wjeżdżali kolejką gondolową prowadzącą spod chaty Vrátna, leżącej na końcu doliny, pod szczyt Chleb. Część turystów delektowała się przyrodą na szczytach gór – ponad 50 osób.
W chacie Vratna odpoczywało wtedy ponad 60 osób plus personel schroniska.
górska dolina wypełniona kamieniami
Dolina Vratna – widok na chatę Vratna z końca doliny

Aż nagle zerwała się  potężna burza i zaczął padać deszcz. Nie padało długo, ale bardzo gwałtownie! Hektolitry wody, które spadły na ziemię, zaczęły zmywać glebę słabo związaną ze skalnym podłożem.

W licznych żlebach potworzyły się strumienie, które wypełniając się wodą zaczęły ściągać w dół błoto, kamienie i coraz większe głazy.
Powstała potężna błotna lawina! Dosłownie wciskając się  w wolną przestrzeń pomiędzy drzewami, rozdzieliła się na kilka błotno – kamiennych strug.
Zalała także stację kolejki linowej, dewastując wagoniki. Na szczęście nie zerwała liny i osoby będące na wyciągu zostały bezpiecznie ewakuowane.
zasypane przez kamienie i błoto wagoniki kolejki linowej
Dolina Vratna – zasypane przez kamienie i błoto wagoniki kolejki

Jedna z największych zatrzymała się na Chacie Vrátna i przylegającej do niej stacji kolejki gondolowej pod Chleb.

Inne wpadały do płynącego przez dolinę potoku  Vrátňanka i razem z nim przesuwały się w dół, zabierając po drodze mosty i zrywając drogę. Powódź dosięgła oddalonej o 7 kilometrów Terchovej, zalewając część domów.

lawina błotna zasypała domy
Dolina Vratna – zalana przed błotną lawinę stacja gondoli i Chata Vratna

Uczestnicy zdarzenia i ratownicy zgodnie twierdzili, że to prawdziwym cudem jest, że nikt nie zginął. Akcja ratunkowa została bardzo sprawnie przeprowadzona – uwolniono ludzi z kilku pułapek: z oklejonej przez błoto chaty, z wagoników kolejki i bezpiecznie sprowadzono ze szczytu góry.  Z pozostawionych na parkingach samochodów pozostały – trudne do zidentyfikowania – poskręcane blachy.

wraki samochodów
Dolina Vratna – lawina zamieniła auto w poskręcaną blachę

Pomimo upływu prawie trzech lat w strumyku można „nadziać się” na kawałki blach samochodów, odsłanianych  spod – płytkiego ( na dzień dzisiejszy) potoku.

czerwone części zniszczonego samochodu w rzece
Dolina Vratna – pozostałości samochodów w rzece

Zniszczone wagoniki kolejki gondolowej zostały w Dolinie.

Przerażenie ogarnia, gdy wyobrazimy sobie, że ktoś mógłby się w nich znajdować na dolnym odcinku trasy!

Na marginesie
Pomimo tak ogromnych zniszczeń, odbudowano zniszczoną drogę, mosty, trakcje elektryczne pozostałą infrastrukturę i 26 grudnia 2014 roku kolejka gondolowa na Chleb została uruchomiona.
wagonik kolejki linowej na linach
Dolina Vratna – kolejka na … pod Chlebem
Chata Vratna rys historii
 W roku 1950 na końcu Doliny Vratnej zostało zbudowane schronisko/ hotel górski, który nazwano Chata Vratna.
chata z ciemnego drewna w górach
Dolina Vratna – Chata przetrwała kataklizm
 W tym samym czasie postawiono także wyciąg krzesełkowy na Snilovskie Sedlo, znajdujące się tuż pod szczytem góry Chleb. Czasów budowy oczywiście nie pamiętam, ale wjazd na przedziwnej kolejce jak najbardziej.
Prawie dwukilometrową trasę pokonywało się w ciągu 14 minut, siedząc na dwuosobowym krzesełku nakrytym małym daszkiem, bokiem do kierunku jazdy!
kolejka górska dwuosobowa, siedzi się bokiem do kierunku jazdy
Dolina Vratna – pierwsza kolejka na Snilovskie Sedlo

„Pan obsługujący” czekał aż zajmie się miejsce i przesuwając metalową „wajchą” uruchamiał krzesełko. Potrzęsło oraz pohuśtało nieco i już krzesełko  z towarzyszącym mu zgrzytem wysuwało się z drewnianej szopy w górską przestrzeń. I w górę! Takich emocji doświadczonych jakieś 20 lat temu nie zapomina się!

 kobiety na krzesełku kolejki i mężczyzna stojący obok
Dolina Vratna – moment „przed startem” kolejki

 Górski cmentarz „ku pamięci”

Od  Chaty Vratna biegnie krótki, 500 metrowy zielony szlak do symbolicznego cmentarza ofiar pasma gór Małej Fatry. Znajduje się tutaj także tablica ku pamięci największej tragedii – powodzi, kiedy to zginęła cała rodzina Murań.

 tablica upamiętnijąca smierć rodziny w powodzi w 1848 roku rodziny Muran
Dolina Vratna – tablica upamiętniająca śmierć rodziny w powodzi w 1848 roku

W niewielkiej kapliczce przestrzega napis: Mŕtvym na pamiatku, živým pre výstrahu (Martwym ku pamięci, żywym ku przestrodze).

W dniu Wszystkich Świętych odprawiane jest tutaj nabożeństwo.

tabliczki na płocie i kaplica cmentarza górskiego symbolicznego
Dolina Vratna – symboliczny cmentarz górski – jeden z czterech w Słowacji
 Pomocne info

Dolina Vratna znajduje się we wschodniej części Małej Fatry (w tzw. Małej Fatrze Krywiańskiej) w Centralnych Karpatach Zachodnich. Wjeżdża się do niej w miejscowości Terchová.  Pierwszy odcinek tej doliny to wąski i głęboki wąwóz Tiesňavy pomiędzy wapiennymi formacjami skalnymi.

Wyżej dolina i szosa rozgałęziają się – na lewo idzie odnoga do Štefanowej (Nová dolina). Główny ciąg doliny to Stará dolina. Jest w nim duży ośrodek narciarski i turystyczny o nazwie Starý dvor (wyciągi narciarskie Pasieki). Tutaj znów dolina rozgałęzia się – na prawo biegnie Dolina za Kraviarskym, a główny ciąg doliny dochodzi do miejsca o nazwie Vrátna, gdzie znajduja sie Chata Vratna i początek kolejki gondolowej pod Chleb. 

mapa z zaznaczonym położeniem Doliny Vratna
Dolina Vratna – a gdzie to jest?

Odległość z Katowic do Terchovej: około 170 km, do przejechania w niecałe 3 godziny.

Przy drodze z Vratnej Doliny do Stefanowej straszą pozostałości starej kolejki na Gruń.

Do polecenia

Strona  mapa szlaków turystycznych gdzie zaplanujesz przejścia górskich tras Polski i ościennych.

Zatrzymałam się w małym pensjonacie Starek, z dobrym jedzeniem… i znakomitym piwem, tuż przy szlaku. Ale jeśli tam nie będzie miejsc, proponuję inne (hotele i pensjonaty), równie interesujące miejsca noclegowe.

Mała Fatra to także coraz bardziej popularne Janosikove Diery. Więcej o tych ekscytujących trasach w poniższym tekście:

Janosikove Diery w Małej Fatrze

 
źródła zdjęć: z katastrofy –  www.onthesnow.sk; Terchova inf, noviny. sk;Pravda;  foto z historii – kedysi-terchova-info.sk

Otrzymuj powiadomienia o nowych wpisach!

Wypełnij formularz, zapisz się na listę, a otrzymasz regularnie informacje o nowych przepisach i relacjach z podróży!